Wat is een warmtepomp en hoe werkt het?
Een warmtepomp is vandaag een van de populairste oplossingen voor duurzaam verwarmen en koelen. Maar wat is een warmtepomp nu precies en hoe werkt een warmtepomp in huis? In dit artikel leggen we haarfijn uit hoe warmtepompen functioneren, welke soorten er bestaan en wat ze kunnen betekenen voor jouw energiefactuur.
In dit artikel
Wat is een warmtepomp?
Een warmtepomp is een moderne installatie die een duurzaam alternatief vormt voor traditionele verwarmingssystemen op gas of stookolie. In plaats van warmte te produceren door fossiele brandstoffen te verbranden, maakt een warmtepomp gebruik van energie die al aanwezig is in de natuur. Die energie kan uit de buitenlucht, de bodem of het grondwater gehaald worden. Het systeem verplaatst warmte in plaats van ze op te wekken, en dat zorgt ervoor dat het veel efficiënter met energie omgaat.
Bij EcoFusion merken we dat steeds meer gezinnen kiezen voor een warmtepomp omdat ze niet alleen hun energiefactuur willen verlagen, maar ook hun ecologische voetafdruk. Concreet kan een warmtepomp met één eenheid elektriciteit vaak drie tot zes eenheden warmte produceren. Dat levert een comfortabele woning op die duurzaam verwarmd en gekoeld kan worden, zonder afhankelijk te blijven van steeds duurdere fossiele brandstoffen.
Een warmtepomp kan verschillende functies vervullen in een woning. Tijdens de winter zorgt ze voor een aangename verwarming, terwijl bepaalde types ook in de zomer de werking kunnen omkeren en je woning actief kunnen koelen. Daarnaast kan een warmtepomp sanitair warm water aanmaken, zodat je ook voor douche en keuken gebruikmaakt van een energiezuinig systeem.
In de praktijk betekent dit dus dat je met één investering meerdere toepassingen combineert:
- Verwarming in de winter, zodat je woning altijd behaaglijk is.
- Koeling in de zomer, voor een aangenaam binnenklimaat tijdens warme periodes (afhankelijk van het type warmtepomp).
- Sanitair warm water, wat zorgt voor extra comfort in badkamer en keuken.
Hoe werkt een warmtepomp?
De werking van een warmtepomp kan je het best vergelijken met die van een koelkast, maar dan precies in de omgekeerde richting. Een koelkast voert warmte af naar buiten om het binnenin koel te houden, terwijl een warmtepomp warmte juist onttrekt uit de omgeving en die naar binnen brengt om je woning te verwarmen. Het principe klinkt eenvoudig, maar achter de schermen werkt een doordacht systeem dat slim gebruikmaakt van natuurkundige processen.
Een warmtepomp doorloopt een voortdurende kringloop die bestaat uit vier stappen:
- Verdampen: in de eerste fase neemt een koelmiddel warmte op uit de lucht, de bodem of het grondwater. Het koelmiddel verdampt hierbij, waardoor het verandert van vloeistof naar gas.
- Comprimeren: dit gas wordt vervolgens samengeperst door een compressor. Door de druk te verhogen stijgt ook de temperatuur van het gas aanzienlijk.
- Condensatie: het hete gas komt daarna in een condensor terecht. Daar geeft het zijn warmte af aan het verwarmingssysteem van de woning, bijvoorbeeld vloerverwarming, radiatoren of een buffervat voor sanitair warm water. Tijdens dit proces koelt het gas af en verandert het opnieuw in een vloeistof.
- Expansie: tot slot verlaagt een expansieventiel de druk van de vloeistof, waardoor het koelmiddel weer klaar is om opnieuw warmte op te nemen. De cyclus begint dan opnieuw.
Op die manier zet een warmtepomp natuurlijke energiebronnen om in bruikbare warmte voor je woning. Het mooie is dat dit proces bijna volledig automatisch verloopt en dat het systeem enkel een beperkte hoeveelheid elektriciteit nodig heeft om de compressor en pomp aan te drijven.
Soorten warmtepompen
Warmtepompen bestaan in verschillende types, afhankelijk van de bron waaruit ze hun energie halen. Elk type heeft zijn eigen werking, voordelen en toepassingsgebied. EcoFusion installeert de beste systemen en helpt je de juiste keuze maken.
1. Lucht-lucht warmtepomp
Een lucht-lucht warmtepomp haalt warmte uit de buitenlucht en verspreidt die via binnenunits in de vorm van warme lucht. Dit systeem werkt dus zonder waterleidingen of radiatoren. In de zomer kan de cyclus worden omgekeerd, waardoor de installatie als airconditioning fungeert. Daarom wordt dit type vaak gekozen door mensen die een energiezuinige airco willen die ook kan verwarmen.
Dit type warmtepomp is vooral geschikt voor woningen die snel en flexibel verwarmd of gekoeld moeten worden. We zien we dat dit type vooral populair is bij renovaties of appartementen zonder vloerverwarming.
Kenmerken lucht-lucht warmtepomp
- Relatief lage investering en snelle installatie.
- Werkt zowel als verwarming als koeling.
- Produceert geen warm water voor sanitair gebruik.
- Ideaal voor bestaande woningen of appartementen zonder vloerverwarming.
Werking van een lucht-lucht warmtepomp
De buitenunit zuigt lucht aan en onttrekt daar warmte uit. Die warmte wordt via een koelmiddel en compressor versterkt en vervolgens doorgegeven aan de binnenunits, die warme lucht in de woning blazen. Voor koeling verloopt het proces omgekeerd: warmte wordt uit de woning gehaald en naar buiten afgevoerd.
2. Lucht-water warmtepomp
Dit systeem haalt warmte uit de buitenlucht en zet die om in warm water. Dat warme water kan je gebruiken voor vloerverwarming, radiatoren of voor sanitair warm water.
Dit type warmtepomp is geschikt voor zowel nieuwbouw als renovaties, mits de woning voldoende geïsoleerd is. Wel kan het rendement iets dalen bij vriestemperaturen, maar moderne systemen zijn ontworpen om zelfs bij -15 °C nog efficiënt te werken.
Kenmerken lucht-water warmtepomp
- Verwarmt zowel je woning als je sanitair water.
- Combineerbaar met zonnepanelen voor maximale besparing.
- Efficiënt, maar rendement daalt bij extreme kou.
- Goede keuze bij renovaties en nieuwbouw.
Werking van een lucht-water warmtepomp
De buitenunit haalt warmte uit de lucht, zelfs bij lage temperaturen. Deze warmte wordt via een koelmiddel versterkt en overgedragen aan water in een buffervat. Dat warme water stroomt vervolgens naar het verwarmingssysteem van de woning en kan ook gebruikt worden voor douche of keuken.
3. Bodem-water warmtepomp
De bodem-water warmtepomp haalt zijn energie uit de bodem. Dat kan via verticale boringen of horizontale grondcollectoren. Omdat de bodemtemperatuur het hele jaar door relatief stabiel blijft, levert dit systeem een bijzonder hoog rendement, ook bij strenge winters.
Een bodem-water warmtepomp vraagt een hogere investeringskost, maar betaalt zich op termijn terug door de lagere energiekosten. Dit systeem wordt vaak gekozen in nieuwbouwprojecten of bij grondige renovaties.
Kenmerken bodem-water warmtepomp
- Altijd een stabiel en hoog rendement, ook bij vriestemperaturen.
- Duurdere installatie, maar lagere energiefactuur op lange termijn.
- Geschikt voor grotere woningen of projecten met voldoende ruimte voor boringen.
- Perfect combineerbaar met vloerverwarming.
Werking van een bodem-water warmtepomp
Via buizen in de grond circuleert een vloeistof die warmte opneemt uit de aarde. Deze warmte wordt naar de warmtepomp geleid, waar de temperatuur wordt verhoogd en gebruikt om je woning en sanitair water te verwarmen.
4. Water-water warmtepomp (niet aangeboden door EcoFusion)
Een water-water warmtepomp onttrekt warmte aan het grondwater. Dat gebeurt door grondwater op te pompen, er warmte uit te halen en het vervolgens terug in de bodem te brengen. Dit systeem kan een hoog rendement behalen omdat grondwater een constante temperatuur heeft, ook in de winter.
Wel is dit type niet overal toepasbaar: je hebt voldoende diep en bereikbaar grondwater nodig, en vaak is er een vergunning vereist.
Opgelet: EcoFusion plaatst geen water-water warmtepompen maar we lichten hieronder wel kort de werking toe voor wie zich wil informeren.
Kenmerken water-water warmtepomp
- Hoog rendement, ongeacht buitentemperaturen.
- Ideaal voor nieuwbouw of woningen met toegang tot grondwater.
- Vergunningsplichtig en hogere investeringskost.
- Vereist voldoende ruimte voor putten en leidingen.
Werking van een water-water warmtepomp
Grondwater wordt opgepompt, de warmte wordt eruit gehaald en vervolgens wordt het water weer terug in de bodem gebracht. De gewonnen warmte wordt gebruikt voor de verwarming en warm water in huis.
5. Hybride warmtepomp (niet aangeboden door EcoFusion)
Een hybride warmtepomp combineert een lucht-water warmtepomp met een klassieke gasketel. De warmtepomp verzorgt het grootste deel van de verwarming en warm water, terwijl de gasketel bijspringt op extreem koude dagen of bij een hoge warmtevraag.
Dit systeem wordt vaak gekozen als tussenoplossing door wie wil verduurzamen maar (nog) niet volledig gasloos kan of wil verwarmen.
Opgelet: EcoFusion plaatst geen hybride warmtepompen maar we lichten hieronder wel kort de werking toe voor wie zich wil informeren.
Hoewel hybride warmtepompen een rol kunnen spelen in bepaalde renovatieprojecten, kiest EcoFusion er bewust voor om ze niet op te nemen in het aanbod. Onze visie is dat een hybride oplossing uiteindelijk afhankelijk blijft van gas, terwijl wij klanten willen helpen om zo energie-onafhankelijk mogelijk te worden. Daarom focussen we uitsluitend op volwaardige lucht-water, lucht-lucht en geothermische warmtepompen die volledig elektrisch werken en toekomstgericht zijn.
Kenmerken hybride warmtepomp
- Vaak gebruikt in bestaande woningen die nog niet optimaal geïsoleerd zijn
- Combineert het elektrische rendement van een warmtepomp met de zekerheid van een gasketel
- Lagere CO₂-uitstoot dan volledig verwarmen op gas, maar blijft gedeeltelijk afhankelijk van fossiele brandstoffen
Werking van een hybride warmtepomp
Bij milde tot matig koude buitentemperaturen werkt de warmtepomp efficiënt.
Zakt het rendement door extreme kou of stijgt de warmtevraag? Dan neemt de gasketel de verwarming (gedeeltelijk) over. Zo blijft er altijd voldoende warmte, maar blijft de woning dus wel gas verbruiken.
6. Warmtepompboiler
Een warmtepompboiler is een compacte oplossing die speciaal ontworpen is voor de productie van sanitair warm water. Het systeem haalt warmte uit de omgevingslucht en gebruikt die om water op te warmen. Dat warme water kan je dan gebruiken om bijvoorbeeld te douchen of een bad te nemen.
Voor gezinnen met een groot warmwaterverbruik is dit een bijzonder energiezuinige optie. Vaak wordt de warmtepompboiler gecombineerd met zonnepanelen, zodat het warme water grotendeels op eigen groene stroom wordt geproduceerd.
Kenmerken warmtepompboiler
- Energiezuinig alternatief voor een klassieke elektrische boiler.
- Ideaal voor gezinnen met groot warmwaterverbruik.
- Combineerbaar met zonnepanelen voor extra besparing.
- Lagere investeringskost dan andere warmtepompen.
Werking van een warmtepompboiler
Een warmtepompboiler werkt volgens hetzelfde principe als een klassieke warmtepomp, maar dan specifiek voor sanitair warm water. Het systeem zuigt lucht aan uit de omgeving – dat kan binnenlucht, buitenlucht of ventilatielucht zijn – en onttrekt hier warmte aan.
Die warmte wordt via een compressor opgewaardeerd tot een hogere temperatuur en vervolgens gebruikt om het water in het ingebouwde voorraadvat te verwarmen. Hierdoor heeft de warmtepompboiler veel minder elektriciteit nodig dan een klassieke elektrische boiler.
Dankzij dit proces verbruikt een warmtepompboiler tot 3 keer minder energie dan een klassieke boiler. Combineer je het systeem met je zonnepanelen, dan wordt het warme water grotendeels verwarmd met je eigen zonne-energie, dat maakt het nog voordeliger én duurzamer.
Werkt een warmtepomp in de winter?
Een veelgestelde vraag bij EcoFusion is: werkt een warmtepomp ook in de winter, bij vrieskou?
Het korte antwoord: ja. Moderne warmtepompen zijn zo ontworpen dat ze ook bij buitentemperaturen tot -15°C of zelfs -20°C warmte uit de lucht kunnen onttrekken. Toch is het nuttig om te begrijpen hoe dat werkt en wat dat betekent voor het rendement.
Hoe werkt een warmtepomp bij vrieskou?
Ook bij lage temperaturen bevat de buitenlucht warmte. De warmtepomp onttrekt die energie en comprimeert het koelmiddel, waardoor de temperatuur voldoende stijgt om je woning te verwarmen. Het systeem moet daarbij wel harder werken dan bij milde temperaturen.
- Rendement daalt: het rendement (COP) van een lucht-water warmtepomp ligt lager bij vriesweer. Waar je bij 10°C buiten een COP van 4 kan halen (1 kWh stroom → 4 kWh warmte), kan dit bij -5°C terugvallen naar 2,5 à 3.
- Ontdooi-cyclus: bij vorst ontstaat ijsafzetting op de buitenunit. Daarom schakelt de warmtepomp regelmatig over op een korte ontdooicyclus. Dit vergt wat extra energie, maar is essentieel voor een stabiele werking.
- Extra ondersteuning mogelijk: sommige warmtepompen zijn uitgerust met een elektrisch element om piekvragen tijdens strenge winters op te vangen.
Welke warmtepomp is het meest geschikt voor vrieskou?
Een lucht-water warmtepomp kan ook bij vriestemperaturen goed functioneren, al daalt het rendement naarmate de buitentemperatuur zakt. Dit type werkt het best in combinatie met vloerverwarming of lagetemperatuur radiatoren in een goed geïsoleerde woning.
Een bodem-water is nog minder gevoelig voor koude buitentemperaturen, omdat ze warmte onttrekken aan de bodem. Daar blijft de temperatuur het hele jaar door redelijk constant rond de 10 à 12 graden. Hierdoor behouden deze systemen ook in de winter een hoog rendement en zijn ze bijzonder geschikt voor woningen waar comfort en efficiëntie het hele jaar door belangrijk zijn.
Praktische tips voor efficiënt gebruik in de winter
- Zorg voor goede woningisolatie zodat er minder warmte verloren gaat.
- Combineer je warmtepomp met vloerverwarming of lagetemperatuur radiatoren voor een optimale werking.
- Gebruik een thuisbatterij in combinatie met zonnepanelen om ook in de winterperiode je zelf opgewekte energie slim te gebruiken.
Wil je weten welke warmtepomp in jouw situatie het meest geschikt is? Onze experten helpen je graag verder.
Wat bespaar je met een warmtepomp?
De besparing hangt af van:
- Het type warmtepomp.
- De isolatiegraad van je woning.
- Je verwarmingssysteem (vloerverwarming is ideaal).
- Eventuele combinatie met zonnepanelen en een thuisbatterij.
Gemiddeld kan je tot 40 à 60% besparen op je verwarmingskosten. Combineer je een warmtepomp met zonnepanelen, dan verbruik je grotendeels je eigen groene stroom en ben je bijna volledig onafhankelijk van het net.
Is jouw huis klaar voor een warmtepomp?
De prijzen voor aardgas en stookolie zijn de afgelopen jaren bijzonder wisselvallig geworden. Steeds meer mensen zoeken daarom naar een duurzaam alternatief, en de warmtepomp is daarbij een logische keuze. Maar hoe weet je of jouw woning klaar is voor zo’n systeem? Het antwoord hangt af van drie belangrijke factoren: de isolatie van je woning, het verwarmingssysteem dat je gebruikt, en de manier waarop je ventileert.
Doe de 50-graden test
Een eenvoudige manier om te ontdekken of je woning geschikt is voor een warmtepomp, is de zogenaamde 50-graden-test. Een gewone warmtepomp verwarmt het cv-water namelijk niet hoger dan 55 graden. In sommige woningen is dat ruim voldoende, maar in andere huizen blijkt dat te weinig om het overal behaaglijk te krijgen.
De test is simpel: stel tijdens een koude periode in de herfst of winter de uitgangstemperatuur van je ketel gedurende enkele dagen in op 50 graden. Wordt je woning nog steeds comfortabel warm, dan is je huis waarschijnlijk geschikt voor een gewone warmtepomp zonder extra ingrepen. Blijft het binnen toch te fris, dan kan dat erop wijzen dat je woning beter geïsoleerd moet worden, dat je radiatoren niet geschikt zijn, of dat je beter kiest voor een hoge-temperatuur-warmtepomp.
Het belang van isolatie
Een warmtepomp heeft weinig zin in een woning die slecht geïsoleerd is. Als er te veel warmte verloren gaat via dak, muren of vloer, moet de warmtepomp veel harder werken, daalt het rendement en krijg je de woning op koude dagen moeilijk warm. Een goede isolatie is dus de basis voor elke succesvolle warmtepompinstallatie.
Het juiste verwarmingssysteem
Een ander aandachtspunt is het afgiftesysteem in je woning. Werkt een warmtepomp alleen met vloerverwarming? Nee, maar vloerverwarming of lagetemperatuurconvectoren zijn wel de meest ideale combinatie, omdat ze goed werken met de lagere watertemperaturen die een warmtepomp levert.
En welke warmtepomp kies ik dan het beste?
De keuze hangt af van jouw woning, budget en energiebehoefte. Voor een goed geïsoleerde nieuwbouwwoning kan een bodem-water warmtepomp de beste optie zijn, terwijl in een bestaande woning vaak een lucht-water warmtepomp praktischer is. EcoFusion analyseert jouw situatie en geeft een persoonlijk advies.
Waar moet je nog op letten bij een warmtepomp?
Vergunning of melding?
Voor bepaalde installaties zoals een bodem-water warmtepomp is een vergunning of melding in uitzonderlijke gevallen verplicht. Voor andere warmtepompen heb je geen vergunning nodig. EcoFusion helpt je met alle administratie en zorgt dat je installatie volledig conform de regels gebeurt.
Geluid
De buitenunit van een warmtepomp produceert geluid. Bij een correcte plaatsing en keuze van het juiste model blijft dit binnen de wettelijke normen. EcoFusion adviseert je over de beste locatie en uitvoering zodat geluidsoverlast wordt vermeden.
Conclusie: waarom je moet kiezen voor een warmtepomp bij EcoFusion
Een warmtepomp is hét duurzame alternatief voor verwarming op gas of stookolie. Dankzij de efficiënte werking, het lage energieverbruik en de mogelijke combinatie met zonnepanelen en een thuisbatterij, kies je voor een toekomstbestendige investering.
Benieuwd naar de mogelijkheden voor jouw woning? Contacteer EcoFusion voor persoonlijk advies en een vrijblijvende offerte.
Over de digitale meter